Hemodiyalizde Beslenme

DAMARYOLU

SAĞLIK EKİBİ İÇİN DAMARYOLU

YENİLİKLER

EĞİTİM BROŞÜRLERİ

Genel Bilgiler:

-Diyet kişiye özeldir; hastanın yaşı, biyokimyasal değerleri, kilosu, eşlik eden diğer hastalıklar (diyabet,hipertansiyon gibi) mevcudiyeti diyeti etkiler.

-Diyetine dikkat eden hastaların vücudunda daha az zararlı madde birikeceğinden ve iki diyaliz arasında daha az kilo alacaklarından daha rahat bir yaşam sürerler.

-Hemodiyaliz hastası potasyum oranı yüksek olan gıdaları ve fosfor oranı yüksek olan gıdaları kısıtlı tüketmelidir, ancak tamamen de kesmemelidir.

-Potasyum oranı yüksek olan gıdanın kısa sürede aşırı tüketimi kalbi etkileyip diyaliz hastasının ani ölümüne sebep olabilir.

-Fosfor oranı oranı yüksek olan gıdaların haftalarca veya aylarca aşırı tüketimi diyaliz hastasına uzun dönemde (aylar içerisinde) kemiklerine zarar verir. Diyaliz hastasının kanındaki fosfor oranı yenen gıdalarla artar yenmeyenler fosforu artırmaz.

-Diyaliz hastasının taviz verilmemesi gereken tek yasağı tuzdur. Bir gram tuz ortalama 100 gram su içirtir.

-Diyaliz hastası hiçbir gıdayı bir gün içerisinde aşırı tüketmemelidir. Bununla beraber tuz dışında hiçbir gıda yüzde yüz yasak deyildir. Sonuç olarak ne kısıtlama abartılmalı, ne de tüketim abartılmalıdır.

Protein İhtiyacı:

-Proteinin kaynayı hayvansal gıdalardır.

-Diyaliz hastasının günlük protein ihtiyacı sağlıklı insanlardan daha fazla olduğundan (günlük kilogram başına 1,2 gram protein) günlük ortalama 100 gram et ve en az bir haşlanmış yumurta beyazı tüketmelidirler. 100 gram et; 3 köfte veya ortaboy tavuk budu ya da orta boy bir balığa tekamül eder.

Kırmızı Et:

-Eğer tercih etme şansı varsa diyaliz hastası için en uygun kırmızı et koyun etidir. Bununla birlikte sığır eti ve dana eti de yasak deyildir. Koyun etindeki fosfor ve potasyum oranı sığır, dana, balık ve tavuk etinden daha düşüktür.

-Kavurma, pastırma, salam, sosis ve sucuk gibi kırmızı et ürünleri içerisinde diyaliz hastaları için en uygun olanı sosistir.

-Karaciğer, akciğer, beyin, böbrek, dalak, dil, işkembe ve yürek gibi sakatatlar içerisinde diyaliz hastası için önerilen sığır işkembe ve dana yüreğidir

Kanatlı Hayvan Eti:

-Diyaliz hastalarının tavuğun but kısmını yemesi önerilir. Diyaliz hastası için tavuk eti hindi, kaz ve ördek etinden daha iyidir.

Balıklar:

-Diyaliz hastası için eğer tercih yapma şansı varsa en uygun balık çeşitleri levrek ve mersindir. Bununla birlikte diğer balıklarda tamamen yasak değildir.

-Diyaliz hastasının balık unu tüketmesi önerilmez.

-Diyaliz hastasının sardalya konservesi tüketmesi önerilmez.

-Havyar, istakoz, karides ve midye gibi deniz ürünleri içerisinde diyaliz hastası için önerilen karidestir. Midye kısıtlı tüketilmelidir, havyar ise hiç tüketilmemelidir

Yağ Tüketimi:

-Yağ tüketimi potasyum yada fosforu artırmaz ancak diyaliz hastalarının kanında yağ oranı yükselmeye meyilli olduğundan az yağlı beslenmeleri ve mümkün olduğu kadar katı yağ tüketmemeleri önerilir.

Çerezler:

-Kabak çekirdeği, ayçiçek çekirdeği, badem, fındık, antep fıstığı, yer fıstığı gibi çerezlerde potasyum ve fosfor oranları çok yüksek olduğu için diyaliz hastasına önerilmez.

Kurubaklagiller:

-Kuru baklagillerde fosfor ve potasyum oranı yüksektir.

-Barbunya, kuru fasulye, nohut, mercimek gibi kuru baklagilleri diyaliz hastasının kısıtlı tüketmesi önerilir. Soya fasulyesi ve börülce önerilmez.

Meyveler:

-Meyve sebzelerde bulunan lifler kabızlığın önlenmesi, barsak kanserinin önlenmesi, hemoroidin önlenmesi ve kanda yağ oranının artmasının önlenmesinde çok faydalıdır. Başta diabetik diyaliz hastaları olmak üzere tüm hastalar sebze ve meyvelere öncelik vermelidirler.

-Elma, armut, greyfurt, ananas ve mandalina diyaliz hastasına kısıtlanmaz, ancak kilo miktarı ile de yenmemelidir.

-Karpuz günde bir dilim ve yaş üzüm günde orta boy bir salkım yenebilir.

-Kuru kayısı, kayısı pestili, kuru üzüm, kuru incir, hurma, muz ve kavun gibi meyveler çok kısıtlı tüketilmelidir.

-Sebzeler hem diyaliz hastaları, hem Diabet (şeker) hastaları hem de şişman hastalar için öncelikle önerilir.

-Sebze yemeklerinde öncelikle birinci haşlama suyunun dökülmesi önerilir. Böylece potasyum azaltılmış olur.

-Enginar, maydanoz, tere, pancar yaprağı, ıspanak ve mantar potasyum içeriği yüksek olduğundan abartılı tüketilmemelidir.

Süt ve Süt ürünleri.

-Genel olarak süt ve süt ürünlerinin fosfor değeri yüksektir.

-Diyaliz hastası için en ideal peynirler; krem peynir ve lor peynirdir. Kaşar peynirdeki fosfor miktarı krem peynirin yaklaşık altı katıdır. Beyaz peynirdeki fosfor miktarı krem peynirin yaklaşık üç katıdır.

-Diyaliz hastası için en ideal süt inek sütü dür. Koyun sütünde fosfor, keçi sütünde potasyum yüksek olduğu için önerilmez.

-Süt ve süt ürünleri içerisinde en düşük fosfor yoğurtta mevcuttur.

-Süt ve süt ürünleri içerisinde diyaliz hastası için en zararlı olanlar birincisi süttozu, ikincisi kaşar peyniridir.

Yumurta:

-Diyaliz hastalarına haşlanmış yumurta beyazı önerilir ancak sarısı önerilmez. Yumurta sarısındaki fosfor oranı beyazının 46 katıdır.

Şekerlemeler:

-Diyaliz hastalarına çikolata önerilmez. Ancak tatlı bir şey yemek istenirse lokum ve reçel yenebilir.

-Kakao içerisinde potasyum çok olduğu için hemodiyaliz hastalarına önerilmez.

Hububat:

-Kepekli ekmekteki ve galetadaki fosfor ve potasyum beyaz ekmekten fazla olduğundan diyaliz hastasına kepekli ekmek ve galeta önerilmez, beyaz ekmek önerilir.

-Bulgur, pirinç ve makarna birbirleriyle kıyaslanacak olursa diyaliz hastası için en iyisi pirinç, ondan sonra makarnadır. Bulgur az tüketilmelidir.

-Diyaliz hastasına kraker (sade,peynirli,tuzu) önerilmez.

- Diyaliz hastası için şehriye çorbası mercimek çorbasından daha iyidir, ancak hazır tarhana çorbası ikisinden de iyidir.

Baharat , Salça ve çeşniler:

-Tüm baharat ve çeşnilerde potasyum yüksektir.

-Diyaliz hastasına başta kuru kırmızı biber olmak üzere hiçbir baharat önerilmez. (illada acı seviliyor ise yeşil acı biber yenebilir.

-Diyaliz hastasının sulu yemeklerde az salça tüketmesi önerilir.

-Diyaliz hastası turşular içerisinde sadece tuzu alınmış saltalık tuşusu nu yiyebilir, ama abartılı tüketmemelidir.

İçecekler:

-Diyaliz hastasının açık çay içmesinde bir sakınca yoktur.

-Neskafe asla önerilmez.

-Cola kısıtlanmalıdır.

-Elma suyu veya greyfurt suyu veya mandalina suyu günde bir bardak tüketilebilir.

-Kayısı suyu, vişne suyu ve şeftali suyu önerilmez.

-Diyaliz hastası kesinlikle madensuyu içmemelidir.

Günlük Kilo (Sıvı) Alımı:

-Diyaliz hastalarının sıvı atma sorunu olduğundan yediklerinden deyil içtiklerinden dolayı günlük kilo alımı olur.

-Günlük kilo alımı vücut ağırlığının %5’ini asla geçmemelidir

-70 kiloluk bir diyaliz hastası günlük oaralama en fazla bir (1000 gram) kilo almalıdır. (50 kiloluk bir hasta günlük en fazla 700 gram, 100 kiloluk bir hasta günlük en fazla 1400 gram kilo almalıdır)

-Önerilen kadar sıvı alındığında tansiyon hafif yükselir, kalp zorlanmaz, diyaliz esnasında sıvı çekilirken hasta zorlanmaz.

-Günlük kilo alımı yukarıda belirtilen limitlerin aşılması durumunda kısa vadede yüksek

tansiyon (hipertansiyon) ve nefes darlığı, uzun vadede kalbin çalışma yükü artmış olacağından kalp büyümesi ve kalp yetmezliği gibi kalıcı hastalıklar olacaktır.

-Önerilenden fazla sıvı alınınca fazla sıvı çekilmek zorunda kalınacağından diyalizde tansiyon düşmesi ve kas kramplarının olması kaçınılmazdır.

-Diyaliz hastasının az yada çok gıdalarla tuz alımı olduğu zaman su içmesi ve kilo alması kaçınılmazdır. Bu sebeple günlük kilo alımaıan kontrlünde en önemli faktör tuz kısıtlamasıdır.

-Her diyaliz hastasının evinde bir tansiyon ölçüm aleti, ve günlük kilo alımlarının kontrolü için bir baskül terazi olmalıdır.

-Diyaliz hastası kilo alma korkusu ile kendini susuzluğa mahkum etmemelidir. Susadıkça sususzluğu geçenedek aralıklarla yudum yudum su içmelidir. Tuz alındıkça susuzluk hissi kaçınılmazdır. Susuzluk hissinden kurtulmanın en iyi yolu tuz kısıtlamasıdır.

Az Sıvı Almak İçin Bazı İpuçları:

-Her türlü sıvıyı küçük bardakta içilmeli.

-Tuzlu gıdalar tüketilmemeli.

-Yemeklerin arasında meyve yenmeli.

-Ağız kuruluğu için ince kesilmiş limon kabuğu çiğnenmeli,

-İlaçlar yemek sırasında içilen su ile alınmalı.

-Ağızda suyu bazan çalkalanıp tükürülmeli.

-Sakız çiğnenmeli.

BÖBREK YETMEZLİĞİ