Böbrek Vericileri (Donörleri) İçin Bilgiler
Sevdiğimiz birine iyilik yapmak, yardım edebilmek her zaman için güzel
bir duygudur. Üstelik kendi vücudunuzdan bir organı bağışlayarak sevilen yakının
iyi bir yaşam sürmesini sağlamanın mutluluğu hiçbir şeyle kıyaslanamaz.
Bu güzel duygulara rağmen, böbreklerinizden birini bağışlamak ilk anda sizi
tedirgin edebilir ve ileri dönemde kendi sağlığınızı nasıl etkileyeceği yönünden
endişelere kapılmanıza neden olabilir.
Unutmayınız: her iki böbreğin de sağlıklı olduğu
durumda tek bir böbrek sizi ömür boyu sağlıklı bir şekilde yaşatabilir.
Böbrek bağışına karar verdiğinizde öncelikle sizin sağlığınızın zarar görmemesi
için çok ayrıntılı incelemeler yapılacak, ancak daha sonra organ bağışını kabul
edilecektir. Bunun in-celemeler sırasında en küçük bir tereddüt oluşursa, durum
size ve hastanıza bildirilerek başka bir verici (donör) aranması yoluna
gidilecektir.
Kısaca, eğer hekiminiz organ bağışlamanızda sakınca görmüyorsa bir böbreğinizi
gönül rahatlığıyla hastanıza verebilirsiniz. Bu durum sizin normal yaşam
sürenizde hiç bir değişiklik yapmayacaktır.
Böbreğinizi bağışlamanız için herhangi bir üst yaş sınırı yoktur. 65 yaş
üzerinde genelde tüm organlar ile beraber böbrekler de yaşlanır ve kısmi
fonksiyon bozuklukları daha sık görülür. Yine de çoğu kez bu yaşın üzerindeki
kimselerin böbrekleri de tamamen sağlıklı bulunarak organ bağışlamalarına izin
verilir.
18 yaşından küçük bireylerin canlı böbrek vericisi olmaları tıbben mümkündür.
Ancak toplumsal değer yargılarını da göz önünde tutarak, bu yaşın altındaki
bireylerin organ bağışını kabul etmemek daha doğrudur.
Yapılacak incelemeler sonucunda, o an için böbrek fonksiyonlarınız yeterli
bulunsa bile, daha önceden ciddi bir böbrek hastalığı geçirmiş olmanız,
tansiyonunuzun yüksek olması, şeker hastalığı saptaması durumunda uygun bir
donör olmadığınız size bildirilecektir. Hastanızı böbrek yetersizliğine götüren
neden ailevi özellik taşıyorsa en az 30 yaşında olmanız ve yapılacak incelemeler
sonucunda bu böbrek hastalığına ait hiçbir belirtinin sizde saptanmaması
gereklidir.
Böbrek nakli yapılabilmesi için alıcı verici arasında, öncelikle kan gruplarının
uyumlu olması şartı aranır. Kan grupları başlıca O,A,B, ve AB olarak dörde
ayrılır. O kan grubunda olan bir şahıs her tip kan grubuna (O, A, B ve AB)
organlarını bağışlayabilir. AB kan grubundan olan bir hasta ise her dört kan
gruplu vericiden organ alabilir.
Rh kan grubu tipi organ nakli sırasında önem taşımaz
A ve B gruplu bireyler kendi gruplarından kan taşıyan bireylere organ
verebilirler veya onlardan organ alabilirler.
Bu durum aşağıda özetlenmiştir.
Transplantasyonlarında kan grubu dışında, ayrıca organları
oluşturan hücre ve dokular arasında da iyi bir uyum olması şarttır. Doku
uygunluğu testleri bireyin vücudundaki doku ve organları yapı olarak bir diğer
bireyin doku ve organlarına benzer olup olmadığı araştırır. İki bireyin dokuları
birbirine ne kadar benziyorsa nakledilen organın hastanın vücudu tarafından
reddedilmesi olasılığı da o kadar azdır. Tek yumurta (birbirinin tıpatıp aynı
olan) ikizlerin arasında yapılan organ nakillerinde red söz konusu değildir.
Genellikle anne ve babaların dokuları, çocukları ile kısmi bir uyum gösterir.
Kardeşler arasında ise; tam uyum, veya orta derecede uyum gözlenebilir, bazen de
tam bir uyumsuzluk ile karşılaşılabilir.
Organ Bağışından Önce Vericilerde (Donörlerde) Yapılan İncelemeler
1.Fizik Muayene: Yalnızca böbrekleriniz değil, tüm
organ ve sistemleriniz ayrıntılı bir muayene ile gözden geçirilecektir. Bu
muayene sırasında herhangi bir hastalık saptandığında mümkünse tedavi
edilecekseniz, ancak daha sonra organ bağışlamanız gündeme gelecektir.
2. İdrar İncelemesi ve Böbrek Fonksiyon Testleri: Böbreklerinizin
kesinlikle sağlıklı olduğundan emin olmak için, başvurunuzun ilk günlerinde arka
arkaya pek çok kez idrar incelemeleri ve böbrek fonksiyonu testleri
yapılacaktır. Böbreklerinizin görevinde herhangi bir aksama varsa, sağlığınızı
tehlikeye atmamak için, organ bağışında bulunmamamız önerilecektir.
3. Kan İncelemeleri: Yapılacak çeşitli kan tahlillerinin normal
bulunması; sağlıklı olduğunuz, organ bağışında bulunabileceğiniz ve bu nedenle
ileride daha az sorunlu karşılaşabileceğinizi belirtmesi açısından önemlidir.
4. Bakteriyolojik İncelemeler: Bulaşıcı bir hastalığınız varsa, bu
hastalığa neden olan mikroplar, böbrek nakli sırasında alıcıya da geçerek
ameliyat sonrasında sorunlara yol açabilir. Bu nedenle idrar ve boğaz kültürleri
yanında, değişik kan tahlilleri de yapılarak bulaşıcı bir hastalığınızın
olmadığından emin olunmalıdır. Bu tür bir hastalık saptandığında, tedaviye
başlanacak ve sağlığınızı tekrar kazandığınızda organ bağışınız kabul
edilacektir.
5. Radyolojik İncelemeler
Göğüs Filmleri: Akciğerinizde herhangi bir hastalığın varlığını ortaya koymak
için çekilir.
Böbrek Filmleri: Damardan özel bir ilaç verilecek çekilen bu filmler,
böbreklerinizin yapısını, normalin dışında bir durumun olup olmadığını gösterir
ve hangi böbreğin alınacağı konusunda hekiminizi bilgilendirir.
Anjiografi: Kasıktan sokulan ince bir boru yardımı ile, böbrek damarlarını
görebilmek için çekilen bir filmdir. Bu film de alınacak böbrek ve ameliyatın
yönlendirilmesi konusunda hekime yardımcı olur.
6. Diğer İncelemeler: Sağlığınızı genel anlamda gözden geçirmek ve
ameliyat esnasında herhangi bir sorunla karşılaşmamanızı sağlamak için bu
sıraladığımız incelemeler yanında elektrokardiografi, ultrasonografi,
bilgisayarlı tomografi veya gerektiğinde daha başka özel inceleme ve testler de
yapılabilir.
Sayılan tam bu incelemelerin normal sınırlar içinde bulunması ve doku
gruplarınız arasında yeterli uyumun saptanması halinde organ bağışınız kabul
edilecektir.
Transplantasyon Adayı Hastalar İçin Bilgiler
Böbrek nakli yapılacak hastalar için kesin bir üst yaş
sınırı yoktur. Ancak 65 yaşın üzerindeki hastalarda ameliyat sonrası sorunlar
daha sıklıkla geliştiği için, bu hastalara diyaliz tedavisine devam etmelerini
önermek daha yerindedir.
Transplantasyondan sonra takılan böbreğin reddini önlemek için verilecek ilaçlar
vücut direncinizi ve savunmasını azaltacaktır. Bu nedenle yakın zamanda
geçirilmiş bulaşıcı bir hastalık söz konusu ise bu hastalık tamamen iyileşene
kadar ameliyat olmanız sakıncalıdır.
Kanser olan kişilere de böbrek nakli yapılabilir. Ancak bunun için önceden
yeterli bir tedavi uygulanmış olması ve en azından 1 yıl süre ile hastalığın
tekrarlanmadığını saptanması gereklidir.
Böbrek yetersizliğine yol açan bir kısım hastalıklarda takılan böbrekte de aynı
hastalık nüksedebilir. Bu nedenle bazı diyaliz hastalarında transplantasyon bir
süre için geciktirilir.
Yakın zamanda kalp krizi veya kısmi felç geçirilmiş olması da ameliyatın
ertelenmesini gerektirir. Söz konusu hastalıkların yeterince tedavi edilmesinden
sonra böbrek nakli tekrar gündeme gelebilir.
Önemli olan bir başka konu da, transplantasyonun maddi giderleridir. Bu tedavi
şeklinde, ameliyat sonrasında böbreğin reddini önlemek için yaşam boyunca özel
ilaçlar uygulanır. Bu ilaçların bir kısmı yurt dışından getirilmektedir ve
oldukça pahalıdır.
Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu'na bağlı ya da devlet memuru olan
hastaların tedavi ve ilaç giderlerini ilgili kurumlar karşılamaktadır.
Ancak sosyal güvencesi olmayan hastaların oldukça yüklü olan tedavi ve ilaç
giderlerini karşılamaları zordur. Bu yüzden hastaların sağlık güvencesine
kavuşmaları mutlaka gereklidir.
Transplantasyondan Önce Hastalara Yapılan İncelemeler
1. Fizik Muayene: Böbrek transplantasyonuna aday olabilmeniz için önce
hekiminiz sizi ayrıntılı olarak muayene edecektir. Genel bir muayenenin yanı
sıra; kulak burun boğaz, diş ve kadın hastalar için, jinekolojik muayene de
gereklidir. Sayılan muayenelerde herhangi bir sorun ortaya çıkarsa önceden
bunların tedavi edilmesi, ameliyat sonrasında oluşabilecek önemli sorunları
önleyecektir.
2. Kan İncelemeleri: Diyaliz tedavinizin yeterliliği, karaciğer
fonksiyonları, kan sayımı, vücudunuzda sarılık ya da başka bulaşıcı hastalıklara
yol açabilen virüslerin varlığı hakkında hekiminize bilgi verecektir.
3. Bakteriyolojik İncelemeler: Ameliyattan sonra ve reddi önlemeye
yönelik tedavilerin vücut direncinizi azaltabileceği daha önce belirtilmişti.
Yapılan bakteriyolojik incelemer, olası bir infeksiyon kaynağını bulmaya
yöneliktir. Alınan kültürlerde mikrop üremesi halinde gerekli tedaviler yapılır
ve ancak vücudunuz infeksiyondan arındırıldıktan sonra transplantasyon
yapılmasına izin verilir.
4. Radyolojik İncelemeler:
Göğüs Filmi: Kalbinizin görünümü, akciğerlerinizde herhangi bir hastalık bulunup
bulunmadığını kontrol etmek açısından gereklidir.
Mide Filmi: Midede herhangi bir rahatsızlığın varlığını saptamak ve gerektiğinde
transplantasyon öncesinde tedavi edebilmek için önemlidir. Çünkü ameliyat
sonrasında uygulanan ilaçlardan bazıları mideye zarar verebilir ve var olan bir
ülserin kanamasına neden olabilir.
Mesane Filmi: Bazı hastalarda idrar yaparken, mesaneden idrar borularına ve
böbreğe doğru bir taşma ortaya çıkabilir. Bu durum idrar yolu iltihabına yol
açabilir. Onun için hastalara idrar sondası takılarak çekilen filmler ameliyat
öncesi değerlendirmede önem taşır ve bazen hastanın kendi böbreklerinin
çıkarılmasını gündeme getirebilir.
Anlatılanlar dışında, genel sağlık durumunu kontrol etmek için EKG,
ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi gibi başka testler de gerekebilir. Bu tür
incelemeler söz konusu olduğunda hekiminiz size daha ayrıntılı bilgi verecektir.
Transplantasyon Öncesinde Hastaların Dikkat Etmesi Gereken Notlar
1. Beslenme: Diyaliz tedavisi döneminde de beslenme çok önem taşır. Ancak
transplantasyon sonrasında, özellikle ilk aylarda, yüksek dozlarda kullanılan
ilaçların vücudunuz üzerindeki olumsuz etkilerini önleyebilmek için ameliyattan
önce yiyeceklerine daha fazla önem göstermeniz gerekecektir. Bu dönemde et, süt,
yumurta, peynir gibi hayvansal gıdaların alımı ön planda tutulmalıdır.
2. Diş Bakımı: Çürük dişler veya diş etlerindeki iltihabi hastalıklar
transplantasyon sonrasında bazen önemli sorunlara yol açabilir. Bunu
önleyebilmek için 3-6 ay gibi aralıklarla diş hekimine gitmeniz ve gereken
tedavileri yaptırmanız yararlıdır. Diş çürümelerini önlemek için dişlerinizi
düzenli bir şekilde fırçalamaya önem göstermelisiniz.
3. İnfeksiyon Hastalıklarından Korunma: Transplantasyon sonrası dönemde
uygulanacak tedaviler infeksiyon hastalıklarının daha ciddi seyretmesine neden
olabilir. Bu nedenle ameliyat öncesinde herhangi bir bulaşmayı önlemek için
ateşli ve bulaşıcı hastalığı olan bireyler ile aynı ortamda bulunmamaya dikkat
ediniz.
Ailede bulaşıcı hastalığı olan bir kimse varsa, kişisel eşyalarınızı (tabak,
çatal, havlu, jilet vb.) ayırınız. Transplantasyon öncesinde böyle bir hastalık
ortaya çıkarsa ameliyatınızın ertelenmesi gerekebilir.
4. Kadavra Transplantasyon Hazırlık Polikliniği Kontrolleri: Polikliniğe
ilk kez başvurduğunuzda kadavra böbreği bekleme listesine yazılacak ve bundan
sonra belli aralıklarla kontrollere gelmeniz gerekecektir. Her gelişinizde bir
sonraki kontrol için randevu alınız. Sizce önemsiz bile olsa her türlü
yakınmanızı poliklinikte kontrolünüzü yapan hekime, ya da diyaliz hekiminize
mutlaka bildiriniz.
5. Doku Grubu Tayini Laboratuarındaki Kan Kontrolleri: Kadavra böbreği
bekleme listesindeki hastalar belli aralıklar ile transplantasyon ünitesine
çağırılacaktır. Yapılacak incelemelerde hastaların kanlarında organ reddine yol
açabilecek özel maddeler gelişip gelişmediği kontrol edilecektir. Çağırıldığınız
tarihte mutlaka kontrole gelerek kan testlerinizi yaptırınız.
